Yemek Yeme Alışkanlıklarımızın Sünnetle İlişkisi: Kayseri’den Bir Hikâye
Bir Anın Ardında: Yemek, Kültür ve İnanışlar
Bir çarşamba akşamı, Kayseri’nin sokaklarında ilerlerken, akşam ezanının sesi şehri sarmıştı. O sırada, annemin küçük bir hatırlatması hala kafamda yankılanıyordu. “Yemekleri elle yediğinde daha bereketli olurmuş, oğlum,” demişti. Gerçekten de, o an başka bir şeyin farkına varmıştım: Yemek, sadece karın doyurmakla kalmıyor, aynı zamanda bir ritüel, bir bağ kurma, bir geçmişle, bir kültürle yeniden temas etme aracıydı. Peki, gerçekten de bu davranış sünnet miydi?
Kayseri’nin dar, taş döşeli sokaklarında yürürken, ben hep bir başka dünyanın hayalini kurardım. Gözlerim, yaşadığım şehrin her köşesinde geçmişin izlerini arardı. Yani, yemekleri elle yemek sünnet miydi? Evet, olabilir. Ama ben o gün, kaybettiğim şeylerin peşinden gitmeye karar verdim. Belki de yemek, ellerimizle değil, kalbimizle yeniyordu.
Elimle Yediğim İlk Yemek
Bir zamanlar, annemin elinden yediğim her yemeği ayrı bir özenle hatırlıyorum. O zamanlar, tabakları silip süpürmek gibi basit şeyler, birer ritüel haline gelirdi. Ama işin içine el ile yemek yeme meselesi girdiğinde, işin rengi değişti. Hatırlıyorum, çocukken bir gün sofrada taze bir pide vardı. Yanında cacık, biraz da baharatlı kuymak… O gün, annem birden “Elle ye,” dedi. Ve ben sadece annemin gözlerine bakarak, başımı salladım. Bu, o anın verdiği duygularla çok güçlüydü.
O an, elimi ilk kez yemeğe daldırırken, aslında sadece vücudum değil, ruhum da yemeğe dokunmuştu. Yıllar sonra, bir dostumla paylaşırken, “Elinle yediğinde her şey farklı oluyor,” dedi. O zamanlar bir anlam veremedim. Ama şimdilerde, o anın ne kadar derin ve etkileyici olduğunu çok daha iyi anlıyorum.
Sünnet mi, Gelenek mi?
Yemekleri elle yemenin sünnet olup olmadığı sorusunun cevabı, bana her zaman kafa karıştırıcı gelmiştir. Ancak, çoğu zaman bu sorunun dini ya da toplumsal yönlerinden çok, insana dair olan yanlarını merak ettim. Elinle yemek yemek, bir nevi geçmişin izlerine dokunmak gibi… Özellikle Kayseri gibi bir şehirde, sofralar aile bağlarının pekiştiği yerlerdir. Hele de iftar zamanı…
Ramazan ayı, yemekle olan ilişkimi yeniden şekillendirirdi. Bir akşam iftarında, annemin tarifleriyle yapılan kuymak masada duruyor. Etrafımda büyümüş, kasvetli akşamlar yaşayan insanlar, sofralarına oturduklarında, elleriyle her lokmayı aldıktan sonra, ruhlarının bir kısmı o sofrada kaybolurmuş gibi hissediyordum. O an, yemeklerin elle yenmesi bana her zaman çok anlamlı gelmiştir. Çünkü, yemek elle yendiğinde her şey daha samimi, daha içten olurdu. Bazen tek bir lokma, o kadar çok anlam taşıyordu ki…
Ama aklımda bir soru vardı: Peki, bu gerçekten sünnet miydi? Sonuçta bu bir gelenek, değil mi? Hep annemin yemekleri elle yemeyi ne kadar çok sevdiğini hatırlıyorum. “Yemeklerin tadı, ellerinle daha güzel olur,” derdi. Anlattıkça, aslında bir anlamda yemeği yediğimiz şeklin sadece fiziksel değil, ruhsal bir yönü olduğunu kavradım.
Yavaş Yavaş Anladım: Yemek ve Yalnızlık
Geçen gün, üniversiteden eski arkadaşım Halil ile bir kafede karşılaştık. O gün, ikimizin de farklı hayatlara yelken açtığını anlamıştım. Kayseri’nin kalabalık caddelerinde, hayat sanki bir anda durmuştu. Halil’le çok eski bir arkadaşlığımız vardı. Birlikte yemek yerken, özellikle de eski geleneksel yemekleri konuşurken, birden şu soruyu sordum:
“Yemekleri elle yemek gerçekten sünnet mi? Hani geleneksel olarak, elinle yemek yediğinde ruhsal bir fayda sağlıyormuşsun gibi bir şey var ya…”
Halil, bana gülerek baktı. “Bilmiyorum ama,” dedi, “belki de bazen sünnetin en güzel tarafı, kendini doğru hissetmendir. Ellerle yemek, her şeyin özüne dair bir şey.” O an, biraz daha sessizleşip düşünmeye başladım. Aslında, yemeği elle yemek sadece bir davranış değildi. Bu, geçmişten gelen bir anlayışın ve kültürün, bir toplumun yemeğe olan bakış açısının bir yansımasıydı.
Sünnetten Gerçek Hayata
Annemin söylediği gibi, yemekleri elle yemek sünnet mi sorusunun cevabını, yıllar sonra, Kayseri’nin dar sokaklarında buldum. Kayseri’nin mutfağı, et ve baharatın uyumuyla örülüydü. Özellikle etli ekmek, bir dönüm noktasıydı. Etli ekmek, Kayseri’nin en bilinen yemeklerinden biri ve burada elle yemenin neredeyse zorunlu bir gelenek olduğunu fark ettim. Tüm o yıllar boyunca, yemekleri elle yemek aslında bir bağ kurma şekliydi; sadece vücudun değil, aynı zamanda ruhun da bir yemekle birleşmesiydi. İşte o zaman anladım, bu sadece bir dini meselenin ötesinde, bir kültür meselesiydi.
Kayseri’de, yemek sofraları hayatın ta kendisi gibi. Kimse yemekleri bir yabancı gibi görmez. Bir anlamda sofrada yediğiniz şeyler, birbirinizi en derinden anlama, birbirinizin ruhuna dokunma fırsatıdır. Her şeyin derinliği de burada gizli. O an, yemekleri elle yemenin sünnet olup olmadığı sorusu, aslında yemeğin kendisinin içindeki derinliği anlamaktan ibaretti. Yemekleri elle yemek, bir tür samimiyetin göstergesiydi. Belki de bu yüzden, yıllardır her yemekte bu gelenek devam etti.
Bir Sonraki Öğün: Kapanış
Kayseri’nin soğuk akşamlarından birinde, yalnız başıma yediğim bir akşam yemeğinde, her şeyin ne kadar basit ama derin olduğunu fark ettim. Yemekleri elle yemek sadece bir eylem değil, bir yaşam biçimiydi. Belki de hepimizin içinde bir kayıp vardı, belki de gerçek samimiyet ve derinlik, yemeklerde gizliydi. O an, “Yemekleri elle yemek sünnet mi?” sorusunun cevabı sadece dini bir mesele olmaktan çıkıp, her lokmanın içindeki anlamı arama meselesine dönüşüyordu.
Bu yazıyı sonlandırırken, Kayseri’nin taş sokaklarında, annemin öğrettiklerini hatırlayarak, yemeklerin aslında sadece karın doyurmak olmadığını, bir hikâye, bir bağ kurma biçimi olduğunu düşündüm. O yemekler, belki de sofradan bir araya gelmiş bir kalp, bir ruh… İşte her şeyin anlamı da burada yatıyordu.